Άδεια μητρότητας στην Ελλάδα: διάρκεια, αποδοχές, επιδόματα και τι ισχύει για τον εργοδότη

Η άδεια μητρότητας είναι από τα θέματα που δημιουργούν πολλές πρακτικές απορίες. Η εργαζόμενη θέλει να ξέρει πόσο θα λείψει, ποιος θα την πληρώσει και ποια βήματα πρέπει να κάνει. Η επιχείρηση, από την άλλη, χρειάζεται να ξέρει τι οφείλει να εγκρίνει, ποια δικαιολογητικά θα της ζητηθούν και πώς να οργανώσει σωστά την απουσία χωρίς λάθη ή παρεξηγήσεις.

Στην Ελλάδα, η εικόνα δεν περιορίζεται μόνο στις 17 εβδομάδες κύησης και λοχείας. Υπάρχουν και επιδόματα από τον e-ΕΦΚΑ, συμπληρωματική παροχή από τη ΔΥΠΑ και, υπό προϋποθέσεις, ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έως 9 μήνες. Το παρακάτω άρθρο εστιάζει κυρίως στις μισθωτές του ιδιωτικού τομέα, γιατί εκεί εμφανίζονται συχνότερα οι πρακτικές απορίες εργαζομένων και εργοδοτών. Για Δημόσιο και ειδικές κατηγορίες ασφαλισμένων, ο φορέας πληρωμής και ορισμένες λεπτομέρειες μπορεί να διαφέρουν.

Σύντομη απάντηση

Η βασική άδεια μητρότητας για μισθωτή στον ιδιωτικό τομέα είναι 17 εβδομάδες συνολικά, δηλαδή 56 ημέρες πριν από τον τοκετό και 63 ημέρες μετά. Αν πληρούνται οι ασφαλιστικές προϋποθέσεις, η εργαζόμενη λαμβάνει επίδομα μητρότητας από τον e-ΕΦΚΑ. Μετά τον τοκετό, μπορεί επίσης να δικαιούται συμπληρωματική παροχή μητρότητας από τη ΔΥΠΑ και, στη συνέχεια, ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έως 9 μήνες. Ο εργοδότης δεν μπορεί απλώς να αρνηθεί τα σχετικά δικαιώματα, οφείλει να συμμετέχει στη διαδικασία όπου απαιτείται βεβαίωση εργοδότη, να τηρεί την ειδική προστασία της εργαζόμενης και, μετά το τέλος των αδειών, να τη δεχθεί πίσω στην ίδια ή σε ισοδύναμη θέση.

Τι είναι η άδεια μητρότητας και πόσο διαρκεί

Η άδεια μητρότητας, με τη στενή έννοια, είναι η άδεια κύησης και λοχείας. Για τις μισθωτές που υπάγονται στο σχετικό πλαίσιο, η συνολική διάρκειά της είναι 119 ημέρες ή 17 εβδομάδες. Από αυτές, οι 56 ημέρες αφορούν την περίοδο πριν από τον τοκετό και οι 63 ημέρες την περίοδο μετά. Αν ο τοκετός γίνει νωρίτερα από την αναμενόμενη ημερομηνία, το υπόλοιπο του προγεννητικού μέρους μεταφέρεται μετά τον τοκετό ώστε να συμπληρωθούν συνολικά οι 119 ημέρες.

Αυτό είναι το βασικό σημείο που συχνά μπερδεύει τις επιχειρήσεις: οι 17 εβδομάδες δεν είναι το μόνο δικαίωμα που μπορεί να ακολουθήσει τη γέννηση παιδιού. Μετά από αυτή τη φάση, μπορεί να ακολουθήσουν και άλλες άδειες ή παροχές, ανάλογα με την περίπτωση.

Ποια επιδόματα και ποιες αποδοχές υπάρχουν

Επίδομα μητρότητας από τον e-ΕΦΚΑ

Ο e-ΕΦΚΑ χορηγεί τα επιδόματα κυοφορίας και λοχείας για συνολικά 119 ημέρες, εφόσον η ασφαλισμένη έχει πραγματοποιήσει τουλάχιστον 200 ημέρες εργασίας μέσα στα δύο τελευταία έτη πριν από την ημέρα τοκετού και δεν εργάζεται κατά τον χρόνο επιδότησης. Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά. Για το προγεννητικό τμήμα απαιτείται ηλεκτρονική βεβαίωση πιθανής ημερομηνίας τοκετού, ενώ για το μεταγεννητικό τμήμα χρειάζονται ληξιαρχική πράξη γέννησης και ηλεκτρονική βεβαίωση εργοδότη για την αποχή από την εργασία. Το αίτημα υποβάλλεται έως οκτώ μήνες από την ημερομηνία τοκετού.

Συμπληρωματική παροχή μητρότητας από τη ΔΥΠΑ

Η συμπληρωματική παροχή μητρότητας δεν είναι το ίδιο πράγμα με το επίδομα του e-ΕΦΚΑ. Πρόκειται για παροχή που καταβάλλεται μετά τον τοκετό, εφόσον υπάρχει ενεργή εργασιακή σχέση κατά την έναρξη της άδειας μητρότητας, έχει ήδη καταβληθεί το επίδομα κυοφορίας και λοχείας από τον e-ΕΦΚΑ και η εργαζόμενη έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 10 ημέρες πραγματικής εργασίας στον εργοδότη μέχρι την έναρξη της άδειας. Η ΔΥΠΑ αναφέρει ότι η παροχή αυτή ισούται με τη διαφορά ανάμεσα στο επίδομα μητρότητας του e-ΕΦΚΑ και στις αποδοχές που θα λάμβανε η ασφαλισμένη αν εργαζόταν, αφού ληφθεί υπόψη και η υποχρέωση του εργοδότη κατά τα άρθρα 657-658 ΑΚ. Η αίτηση υποβάλλεται εντός τριμήνου από την είσπραξη των επιδομάτων μητρότητας του e-ΕΦΚΑ.

Με απλά λόγια, στην πράξη η πληρωμή της περιόδου μητρότητας στον ιδιωτικό τομέα συνήθως δεν προέρχεται από μία μόνο πηγή. Υπάρχει ο e-ΕΦΚΑ, υπάρχει ενδεχομένως η συμπληρωματική παροχή της ΔΥΠΑ και υπάρχει και η περιορισμένη υποχρέωση του εργοδότη που προβλέπεται από τις γενικές διατάξεις. Γι’ αυτό ακριβώς είναι σημαντικό η επιχείρηση να μη χειρίζεται το θέμα σαν μια απλή "άδεια με μισθό" ή σαν μια απλή "άδεια άνευ αποδοχών".

Ειδική άδεια και ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας

Μετά την άδεια κύησης και λοχείας, η εργαζόμενη μητέρα μπορεί, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να ζητήσει ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έως 9 μήνες. Σύμφωνα με τη ΔΥΠΑ, η άδεια αυτή ξεκινά από την επομένη της λήξης της άδειας μητρότητας ή, αν έχει προηγηθεί χρήση ισόχρονης άδειας φροντίδας τέκνου ή ετήσιας κανονικής άδειας, μετά και από αυτές. Η άδεια πρέπει να ζητηθεί εγγράφως και η ΔΥΠΑ αναφέρει ρητά ότι ο εργοδότης οφείλει να τη χορηγήσει, εφόσον έχει ζητηθεί εγγράφως από την εργαζόμενη έναν μήνα πριν από την έναρξή της.

Ως προς το ποσό, για μισθωτές πλήρους απασχόλησης η ΔΥΠΑ προβλέπει μηνιαία παροχή ίση με τον εκάστοτε ισχύοντα κατώτατο μισθό. Στη μερική ή εκ περιτροπής απασχόληση ισχύουν ειδικοί κανόνες υπολογισμού. Η ίδια πηγή διευκρινίζει επίσης ότι, για τις μισθωτές, παρακρατούνται και αποδίδονται οι ασφαλιστικές εισφορές και καταβάλλονται αναλογία Δώρων εορτών και επιδόματος άδειας με βάση το αντίστοιχο ποσό.

Τι πρέπει να κάνει η εργαζόμενη

Η ασφαλέστερη πρακτική είναι να κινηθεί έγκαιρα και με σαφή σειρά.

Πριν από τον τοκετό

Η εργαζόμενη καλό είναι να ενημερώσει έγκαιρα τον εργοδότη της για την πιθανή ημερομηνία τοκετού και να φροντίσει να υπάρχει η αναγκαία ιατρική βεβαίωση για την έναρξη της άδειας κυοφορίας. Η αίτηση για το προγεννητικό επίδομα γίνεται ηλεκτρονικά στον e-ΕΦΚΑ, ενώ ακολουθεί η ηλεκτρονική βεβαίωση του εργοδότη για την αποχή από την εργασία.

Μετά τον τοκετό

Μετά τη γέννηση του παιδιού, η εργαζόμενη θα χρειαστεί να υποβάλει τα στοιχεία για το επίδομα λοχείας, με βασικά δικαιολογητικά τη ληξιαρχική πράξη γέννησης και τη σχετική βεβαίωση εργοδότη για την αποχή από την εργασία μετά τον τοκετό. Αν πληροί τις προϋποθέσεις, μπορεί στη συνέχεια να υποβάλει αίτηση στη ΔΥΠΑ για συμπληρωματική παροχή μητρότητας και, αργότερα, για ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας.

Χρήσιμη πρακτική συμβουλή

Επειδή υπάρχουν διαφορετικές αιτήσεις, διαφορετικές προθεσμίες και διαφορετικοί φορείς, είναι καλό να μη μένει τίποτα "προφορικά". Η ενημέρωση προς τον εργοδότη, οι αιτήσεις, οι βεβαιώσεις και τα χρονικά σημεία έναρξης και λήξης κάθε άδειας χρειάζονται καθαρή καταγραφή. Αυτό προστατεύει και την εργαζόμενη και την επιχείρηση.

Τι πρέπει να κάνει ο εργοδότης

Ο εργοδότης δεν έχει μόνο υποχρέωση να "δεχθεί" ότι η εργαζόμενη θα λείψει. Έχει συγκεκριμένες ευθύνες στη διαδικασία.

Να δώσει τις απαιτούμενες βεβαιώσεις

Ο e-ΕΦΚΑ προβλέπει ηλεκτρονική βεβαίωση εργοδότη τόσο για την αποχή από την εργασία πριν από τον τοκετό όσο και για την αποχή μετά τον τοκετό. Αν αυτό καθυστερήσει ή γίνει λανθασμένα, μπορεί να καθυστερήσει και η πληρωμή της εργαζόμενης.

Να χορηγήσει την ειδική άδεια όταν ζητηθεί σωστά

Η ΔΥΠΑ αναφέρει ρητά ότι η ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας είναι υποχρεωτικό να χορηγηθεί από τον εργοδότη, εφόσον η εργαζόμενη την έχει ζητήσει εγγράφως έναν μήνα πριν από την έναρξή της.

Να σεβαστεί την ειδική προστασία από απόλυση

Η Επιθεώρηση Εργασίας αναφέρει ότι απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σύμβασης εργαζόμενης κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και για 18 μήνες μετά τον τοκετό, εκτός αν υπάρχει σπουδαίος λόγος. Ακόμη και τότε, ο εργοδότης οφείλει να αιτιολογήσει γραπτώς την καταγγελία. Η ίδια πηγή διευκρινίζει ότι ως σπουδαίος λόγος δεν θεωρείται η ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης που οφείλεται στην εγκυμοσύνη ή στις συνέπειές της.

Να δεχθεί την επιστροφή στην ίδια ή σε ισοδύναμη θέση

Μετά το τέλος των αδειών, η εργαζόμενη δικαιούται να επιστρέψει στη θέση εργασίας της ή σε ισοδύναμη θέση, με όχι λιγότερο ευνοϊκούς όρους. Παράλληλα, ο χρόνος απουσίας λόγω ειδικής άδειας προστασίας της μητρότητας λογίζεται ως χρόνος πραγματικής υπηρεσίας για τον υπολογισμό δικαιωμάτων που συνδέονται με την εργασία.

Να γνωρίζει και τις παράπλευρες υποχρεώσεις

Οι έγκυοι εργαζόμενες απαλλάσσονται από την εργασία για προγεννητικές εξετάσεις χωρίς περικοπή αποδοχών, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο και προσκομίζεται η σχετική ιατρική βεβαίωση. Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά παραλείπεται στην πράξη, παρότι είναι σαφώς κατοχυρωμένο.

Ειδικές περιπτώσεις που αξίζει να γνωρίζετε

Το θεσμικό πλαίσιο δεν αφορά μόνο τη βιολογική μητέρα με τον κλασικό τρόπο που συνήθως το φανταζόμαστε. Ο e-ΕΦΚΑ και η ΔΥΠΑ προβλέπουν ειδικότερες ρυθμίσεις και για τεκμαιρόμενες μητέρες σε περιπτώσεις παρένθετης μητρότητας, αλλά και για θετές μητέρες, με διαφοροποίηση στο πότε αρχίζει κυρίως το μεταγεννητικό τμήμα ή ποιες προϋποθέσεις και δικαιολογητικά απαιτούνται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, καλό είναι να γίνεται έλεγχος της συγκεκριμένης διαδικασίας απευθείας στις οδηγίες του e-ΕΦΚΑ και της ΔΥΠΑ, γιατί τα σημεία έναρξης και τα δικαιολογητικά δεν είναι πάντα ίδια με την τυπική περίπτωση τοκετού.

Επίσης, αν η εργαζόμενη ανήκει στον δημόσιο τομέα ή σε ειδική ασφαλιστική κατηγορία, δεν σημαίνει ότι δεν έχει προστασία, αλλά μπορεί να αλλάζει ο φορέας που καταβάλλει την παροχή. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν λαμβάνουν τα επιδόματα κυοφορίας και λοχείας από τον e-ΕΦΚΑ, ενώ η ΔΥΠΑ διευκρινίζει ότι για εργαζόμενες σε φορείς του Δημοσίου ή του ευρύτερου δημόσιου τομέα η ειδική παροχή δεν καταβάλλεται από τη ΔΥΠΑ αλλά από τον οικείο φορέα.

Συχνές ερωτήσεις

Η άδεια μητρότητας είναι μόνο 17 εβδομάδες;

Η βασική άδεια κύησης και λοχείας είναι 17 εβδομάδες ή 119 ημέρες. Όμως μετά από αυτήν μπορεί να ακολουθήσει, υπό προϋποθέσεις, ειδική άδεια προστασίας της μητρότητας έως 9 μήνες.

Ποιος πληρώνει την εργαζόμενη κατά την άδεια μητρότητας;

Συνήθως εμπλέκονται περισσότεροι από ένας φορείς. Ο e-ΕΦΚΑ καταβάλλει το επίδομα κυοφορίας και λοχείας, η ΔΥΠΑ μπορεί να καταβάλει συμπληρωματική παροχή μητρότητας και αργότερα ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας, ενώ υπάρχει και η υποχρέωση του εργοδότη που συνδέεται με τις γενικές διατάξεις για τις αποδοχές.

Μπορεί ο εργοδότης να αρνηθεί την ειδική 9μηνη άδεια;

Όχι, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις και η εργαζόμενη την έχει ζητήσει εγγράφως έναν μήνα πριν από την έναρξή της.

Υπάρχει προστασία από απόλυση;

Ναι. Η εργαζόμενη προστατεύεται από καταγγελία της σύμβασης κατά την εγκυμοσύνη και για 18 μήνες μετά τον τοκετό, εκτός αν υπάρχει σπουδαίος λόγος, ο οποίος πρέπει να αιτιολογηθεί γραπτώς.

Οι προγεννητικές εξετάσεις αφαιρούνται από μισθό ή άδεια;

Όχι. Η έγκυος εργαζόμενη απαλλάσσεται από την εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών για προγεννητικές εξετάσεις, όταν αυτό είναι αναγκαίο και υπάρχει η σχετική ιατρική βεβαίωση.

Μπορεί να μεταβιβαστεί μέρος της ειδικής παροχής στον πατέρα;

Ναι. Η ΔΥΠΑ προβλέπει δυνατότητα μεταβίβασης από τη μητέρα προς τον πατέρα μέρους της ειδικής άδειας και παροχής, έως επτά ημερολογιακούς μήνες, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και για τους δύο.

Πώς βοηθά το okToGo

Σε μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση, η άδεια μητρότητας δεν είναι δύσκολη μόνο λόγω νομοθεσίας. Γίνεται δύσκολη κυρίως όταν η πληροφορία είναι σκόρπια: λίγα emails, λίγα μηνύματα, ένα Excel, μια προφορική συνεννόηση και τελικά κανείς δεν έχει καθαρή εικόνα.

Το okToGo βοηθά πρακτικά σε αυτό το σημείο. Μια επιχείρηση μπορεί να έχει πιο καθαρή ορατότητα για τις άδειες που τρέχουν, λιγότερα χαμένα μηνύματα, πιο σταθερή διαδικασία έγκρισης, καλύτερη παρακολούθηση υπολοίπων και σαφέστερο ιστορικό ενεργειών. Αυτό δεν αντικαθιστά τη νομική ή λογιστική καθοδήγηση όπου χρειάζεται, αλλά μειώνει σημαντικά το λειτουργικό μπέρδεμα που συνήθως συνοδεύει τέτοιες περιπτώσεις.

Σχετικά Άρθρα

• Γονική άδεια στην Ελλάδα: τι ισχύει για γονείς και επιχειρήσεις
  
• ΕΡΓΑΝΗ και άδειες εργαζομένων: τι πρέπει να προσέχει η επιχείρηση
  
• Πώς οργανώνεται σωστά η διαχείριση αδειών σε μια μικρή επιχείρηση
  

Πηγές / Νομοθετικό πλαίσιο

Νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο

• Επιθεώρηση Εργασίας, Άδεια Μητρότητας (Άδεια τοκετού και λοχείας), για τη βασική διάρκεια της άδειας και τη θεσμική της βάση.
• Επιθεώρηση Εργασίας, Προστασία κατά της Καταγγελίας, για την προστασία από απόλυση κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό.
• Επιθεώρηση Εργασίας, Άδεια Προγεννητικών Εξετάσεων και Γυναικολογικού Ελέγχου, για την απαλλαγή από εργασία χωρίς περικοπή αποδοχών.
• Επιθεώρηση Εργασίας, Επιστροφή στην Ίδια θέση Εργασίας και Αναγνώριση Χρόνου Υπηρεσίας, για την επιστροφή στην ίδια ή ισοδύναμη θέση και για τη λογιστική αντιμετώπιση του χρόνου άδειας ως χρόνου υπηρεσίας.
• Ν. 4808/2021, ως βασικό νεότερο πλαίσιο για γονικές άδειες και συναφή δικαιώματα.

Επίσημες ενημερωτικές πηγές

• e-ΕΦΚΑ, Επίδομα Μητρότητας Μισθωτών, για προϋποθέσεις, διάρκεια, διαδικασία, δικαιολογητικά και προθεσμίες.
• e-ΕΦΚΑ, Ηλεκτρονική Αίτηση Χορήγησης Επιδόματος Μητρότητας, για την ηλεκτρονική διαδικασία ασφαλισμένης και εργοδότη.
• ΔΥΠΑ, Προστασία της Εργαζόμενης Μητέρας, για συμπληρωματική παροχή μητρότητας και ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας.
• ΔΥΠΑ, Συχνές Ερωτήσεις για Παροχές Μητρότητας, για σειρά χορήγησης της ειδικής άδειας, υποχρέωση εργοδότη, υπολογισμό ποσών και λοιπές πρακτικές διευκρινίσεις.
• gov.gr, Ειδική άδεια προστασίας μητρότητας για μισθωτές, για τη συνοπτική κρατική περιγραφή της υπηρεσίας.