Άδεια γάμου, πένθους και άλλες ειδικές άδειες: ο πρακτικός οδηγός για εργαζομένους και επιχειρήσεις
Nerion13 Απριλίου 2026
Η κανονική ετήσια άδεια είναι σχετικά εύκολη υπόθεση. Οι ειδικές άδειες, όμως, είναι άλλο κεφάλαιο. Εκεί εμφανίζονται οι πιο συχνές απορίες: πόσες ημέρες δικαιούται ο εργαζόμενος, αν η άδεια είναι με αποδοχές ή χωρίς, αν χρειάζεται συγκεκριμένη προϋπόθεση και αν ο εργοδότης πρέπει να τη χειριστεί διαφορετικά από μια απλή άδεια αναψυχής.
Το μπέρδεμα μεγαλώνει επειδή στην πράξη δεν υπάρχει μία μόνο “ειδική άδεια”. Υπάρχουν διαφορετικά δικαιώματα με διαφορετικούς κανόνες. Άλλες άδειες αφορούν όλους τους εργαζομένους, άλλες μόνο γονείς ή φροντιστές, άλλες είναι με αποδοχές και άλλες χωρίς. Επιπλέον, αρκετά δικαιώματα στηρίζονται όχι μόνο στον νόμο αλλά και στις μη μισθολογικές ρυθμίσεις της ΕΓΣΣΕ, οι οποίες εξακολουθούν να δεσμεύουν όλους τους εργοδότες.
Σύντομη απάντηση
Στον ιδιωτικό τομέα, η άδεια γάμου ή σύναψης συμφώνου συμβίωσης είναι πέντε εργάσιμες ημέρες σε πενθήμερο και έξι σε εξαήμερο, με αποδοχές, και δεν αφαιρείται από την κανονική ετήσια άδεια. Η συνήθης άδεια λόγω θανάτου συγγενούς είναι δύο ημέρες με αποδοχές για θάνατο συζύγου, τέκνων, γονέων και αδελφών, ενώ καλύπτονται και οι εξ αγχιστείας συγγενείς στην ίδια γραμμή και στον ίδιο βαθμό. Σε περίπτωση θανάτου τέκνου, όμως, υπάρχει ξεχωριστή ειδική άδεια πενθούντων γονέων είκοσι ημερών με αποδοχές. Πέρα από αυτά, υπάρχουν και άλλες ειδικές άδειες, όπως άδεια φροντιστή, απουσία για λόγους ανωτέρας βίας, άδεια εξετάσεων και ειδική άδεια αιμοληψίας, καθεμία με δικούς της όρους.
Τι ισχύει για την άδεια γάμου
Η άδεια γάμου δεν αφορά μόνο την τέλεση γάμου, αλλά και τη σύναψη συμφώνου συμβίωσης. Η βασική ρύθμιση είναι σαφής: πέντε εργάσιμες ημέρες με αποδοχές για όσους εργάζονται με πενθήμερο και έξι εργάσιμες ημέρες με αποδοχές για όσους εργάζονται με εξαήμερο. Επίσης, η άδεια αυτή δεν συμψηφίζεται με την κανονική ετήσια άδεια.
Για τον εργαζόμενο, αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να “θυσιάσει” ημέρες από την καλοκαιρινή ή άλλη κανονική του άδεια για τον γάμο του. Για την επιχείρηση, σημαίνει ότι η άδεια πρέπει να καταχωρείται ως ξεχωριστός τύπος άδειας και όχι ως μέρος της κανονικής άδειας.
Χρήσιμο είναι επίσης να θυμόμαστε κάτι ακόμα: αν υπάρχει συλλογική ρύθμιση ή άλλη πηγή δικαίου που δίνει ευνοϊκότερους όρους για τον εργαζόμενο, υπερισχύει ο ευνοϊκότερος όρος. Αυτό έχει πρακτική σημασία, γιατί σε ορισμένους κλάδους μπορεί να ισχύουν περισσότερες ημέρες ή ειδικότερες προβλέψεις από το γενικό minimum.
Παράδειγμα
Εργαζόμενη με πενθήμερο που παντρεύεται τον Σεπτέμβριο δικαιούται πέντε εργάσιμες ημέρες άδειας γάμου με αποδοχές. Οι πέντε αυτές ημέρες δεν αφαιρούνται από την ετήσια άδεια αναψυχής της.
Τι ισχύει για την άδεια πένθους
Η συνήθης άδεια λόγω θανάτου συγγενούς είναι δύο ημέρες με αποδοχές. Σύμφωνα με τη σχετική ρύθμιση, αφορά τον θάνατο συζύγου, τέκνων, γονέων και αδελφών. Η ερμηνευτική πρακτική που αποτυπώνεται και από το ΚΕΠΕΑ επεκτείνει το δικαίωμα και στους εξ αγχιστείας συγγενείς στην ίδια γραμμή και στον ίδιο βαθμό.
Αυτό είναι ένα από τα σημεία όπου γίνονται συχνά λάθη. Άλλο πράγμα η γενική άδεια πένθους δύο ημερών και άλλο η ειδική άδεια πενθούντων γονέων. Δεν πρόκειται για το ίδιο δικαίωμα και δεν πρέπει να μπερδεύονται μεταξύ τους.
Η ειδική άδεια πενθούντων γονέων
Σε περίπτωση θανάτου τέκνου, οι εργαζόμενοι γονείς δικαιούνται ειδική άδεια είκοσι ημερών με αποδοχές. Το Υπουργείο Εργασίας αναφέρει ρητά ότι αυτό το δικαίωμα θεσπίστηκε με το άρθρο 93 του ν. 5018/2023, το οποίο προσέθεσε σχετική διάταξη στον Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου.
Η άδεια αυτή είναι σαφώς διαφορετική από τη γενική άδεια λόγω θανάτου συγγενούς. Για αυτό και μια επιχείρηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την απώλεια τέκνου ως μια “τυπική” διήμερη άδεια πένθους. Σε τέτοια περίπτωση εφαρμόζεται η ειδική πρόβλεψη των είκοσι ημερών με αποδοχές.
Άλλες ειδικές άδειες που αξίζει να γνωρίζετε
Άδεια φροντιστή
Κάθε εργαζόμενος που έχει συμπληρώσει έξι μήνες συνεχόμενης απασχόλησης ή διαδοχικών συμβάσεων ορισμένου χρόνου δικαιούται άδεια φροντιστή έως πέντε εργάσιμες ημέρες ανά ημερολογιακό έτος, χωρίς αποδοχές από τον εργοδότη, όταν χρειάζεται να φροντίσει πρόσωπο με σοβαρό ιατρικό λόγο. Η ανάγκη αυτή πρέπει να βεβαιώνεται με ιατρική γνωμάτευση.
Απουσία από την εργασία για λόγους ανωτέρας βίας
Ο εργαζόμενος γονέας ή φροντιστής μπορεί να απουσιάσει για λόγους ανωτέρας βίας έως δύο φορές τον χρόνο και έως μία εργάσιμη ημέρα κάθε φορά, με αποδοχές, όταν υπάρχει επείγον οικογενειακό ζήτημα λόγω ασθένειας ή ατυχήματος που απαιτεί την άμεση παρουσία του. Και εδώ η ασθένεια ή το ατύχημα πρέπει να αποδεικνύεται με ιατρική γνωμάτευση νοσοκομείου ή θεράποντος ιατρού.
Άδεια εξετάσεων
Για εργαζόμενους που είναι ταυτόχρονα μαθητές, σπουδαστές ή φοιτητές, το Υπουργείο Εργασίας αναφέρει ότι η άδεια εξετάσεων προβλέπεται από συνδυασμό νομοθεσίας και ΕΓΣΣΕ. Η γενική αναφορά στη σελίδα του Υπουργείου είναι ότι η άδεια έχει φτάσει τις τριάντα ημέρες ετησίως για τους δικαιούχους, ενώ για συμμετοχή σε μεταπτυχιακό ή διδακτορικό πρόγραμμα προβλέπονται δέκα εργάσιμες ημέρες, άνευ αποδοχών από τον εργοδότη.
Ειδική άδεια αιμοληψίας ή λήψης αιμοπεταλίων
Ο εργαζόμενος που συμμετέχει σε αιμοληψία ή λήψη αιμοπεταλίων δικαιούται ειδική άδεια απουσίας με πλήρεις αποδοχές για την ημέρα της αιμοληψίας. Απαιτείται βεβαίωση από το νοσηλευτικό ίδρυμα και, κατά κανόνα, έγκαιρη ενημέρωση του εργοδότη τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες πριν, εκτός από έκτακτες ανάγκες. Το δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί έως δύο φορές ετησίως.
Τι πρέπει να κάνει ο εργαζόμενος στην πράξη
Το πρώτο χρήσιμο βήμα είναι να μη θεωρεί ότι όλες οι ειδικές άδειες λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Η άδεια γάμου είναι με αποδοχές και δεν αφαιρείται από την κανονική άδεια, η άδεια φροντιστή είναι χωρίς αποδοχές από τον εργοδότη, ενώ η απουσία για λόγους ανωτέρας βίας είναι με αποδοχές αλλά μόνο για πολύ συγκεκριμένες, επείγουσες περιπτώσεις.
Το δεύτερο είναι να ενημερώνει την επιχείρηση όσο πιο καθαρά και έγκαιρα γίνεται και να ακολουθεί την εσωτερική διαδικασία αίτησης. Ιδίως στις άδειες που συνδέονται με ιατρικό λόγο ή αιμοληψία, η σχετική ιατρική γνωμάτευση ή βεβαίωση δεν είναι λεπτομέρεια αλλά μέρος της ίδιας της προϋπόθεσης για τη χορήγηση της άδειας.
Το τρίτο είναι να ελέγχει αν υπάγεται σε κλαδική ή άλλη συλλογική ρύθμιση με ευνοϊκότερους όρους. Δεν είναι σπάνιο το γενικό πλαίσιο να είναι το minimum και να υπάρχει καλύτερη πρόβλεψη ανά κλάδο ή επιχείρηση.
Τι πρέπει να κάνει η επιχείρηση
Η επιχείρηση χρειάζεται πρώτα απ’ όλα να ξεχωρίζει τους τύπους άδειας. Η άδεια γάμου δεν πρέπει να περνά ως κανονική άδεια. Η άδεια φροντιστή δεν έχει την ίδια μισθολογική μεταχείριση με την άδεια γάμου. Η απουσία για λόγους ανωτέρας βίας έχει δικό της πλαίσιο. Και η ειδική άδεια πενθούντων γονέων δεν πρέπει να συγχέεται με τη γενική διήμερη άδεια πένθους.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση χρειάζεται σαφή πολιτική αδειών, ορατότητα στα υπόλοιπα και ξεκάθαρη ροή εγκρίσεων. Όχι μόνο για να είναι σύννομη, αλλά και για να μη δημιουργεί άσκοπη ένταση με τον εργαζόμενο τη λάθος στιγμή, ειδικά σε περιστάσεις όπως γάμος, πένθος ή σοβαρό οικογενειακό ζήτημα.
Επίσης, πριν απαντήσει “όχι” ή “τόσες μέρες μόνο δικαιούσαι”, πρέπει να ελέγχει αν υπάρχει ευνοϊκότερη συλλογική ρύθμιση ή εσωτερικός κανονισμός που εφαρμόζεται. Ο ευνοϊκότερος όρος για τον εργαζόμενο έχει πρακτική σημασία και δεν είναι απλή τυπικότητα.
Συχνές ερωτήσεις
Η άδεια γάμου ισχύει και για σύμφωνο συμβίωσης;
Ναι. Το Υπουργείο Εργασίας αναφέρει ρητά ότι η ίδια άδεια χορηγείται τόσο σε περίπτωση τέλεσης γάμου όσο και σε περίπτωση σύναψης συμφώνου συμβίωσης.
Η άδεια γάμου αφαιρείται από την κανονική άδεια;
Όχι. Η άδεια γάμου δεν υπολογίζεται στην κανονική ετήσια άδεια του εργαζομένου.
Η άδεια πένθους είναι πάντα δύο ημέρες;
Για τη γενική άδεια λόγω θανάτου συγγενούς, ναι, η βασική πρόβλεψη είναι δύο ημέρες με αποδοχές. Όμως, σε περίπτωση θανάτου τέκνου, ισχύει η ειδική άδεια πενθούντων γονέων των είκοσι ημερών με αποδοχές.
Η άδεια πένθους καλύπτει και συγγενείς εξ αγχιστείας;
Ναι, σύμφωνα με την ερμηνευτική αποτύπωση του ΚΕΠΕΑ, η άδεια καλύπτει και τους εξ αγχιστείας συγγενείς στην ίδια γραμμή και στον ίδιο βαθμό.
Η άδεια φροντιστή πληρώνεται από τον εργοδότη;
Όχι. Η άδεια φροντιστή προβλέπεται χωρίς καταβολή αποδοχών από τον εργοδότη.
Μπορεί μια επιχείρηση να δίνει περισσότερες ημέρες από το βασικό πλαίσιο;
Ναι, όταν υπάρχει ευνοϊκότερη συλλογική ρύθμιση ή άλλη εφαρμοστέα πρόβλεψη υπέρ του εργαζομένου. Για αυτό χρειάζεται πάντα έλεγχος της τυχόν ισχύουσας συλλογικής σύμβασης ή εσωτερικής πολιτικής.
Πώς βοηθά το okToGo
Οι ειδικές άδειες είναι από τα σημεία όπου μια επιχείρηση χάνει εύκολα τον έλεγχο. Άλλες είναι με αποδοχές, άλλες χωρίς. Άλλες δεν συμψηφίζονται με την κανονική άδεια. Άλλες χρειάζονται ξεχωριστή διαχείριση και προσοχή στα δικαιολογητικά ή στις προϋποθέσεις.
Το okToGo βοηθά μια επιχείρηση να οργανώνει τη διαχείριση αδειών με πιο καθαρό και σταθερό τρόπο: να ξεχωρίζει τύπους άδειας, να έχει καλύτερη ορατότητα, να μειώνει τα λάθη, να κρατά πιο καθαρές εγκρίσεις, να παρακολουθεί σωστότερα τα υπόλοιπα και να μη βασίζεται σε Excel, σκόρπια μηνύματα ή πρόχειρες ερμηνείες. Έτσι, η διαδικασία γίνεται πιο ήρεμη και για την επιχείρηση και για τον εργαζόμενο.
Σχετικά Άρθρα
- Άδεια άνευ αποδοχών στην Ελλάδα: τι ισχύει και πότε συμφέρει να δοθεί
Σχετίζεται άμεσα, γιατί πολλές επιχειρήσεις μπερδεύουν την άδεια φροντιστή ή άλλες ειδικές άδειες με γενική άδεια άνευ αποδοχών. - Τα πιο συχνά λάθη των επιχειρήσεων στη διαχείριση αδειών προσωπικού
Συνδέεται πρακτικά με τα λάθη καταχώρισης, συμψηφισμού και εσωτερικής οργάνωσης. - Πολιτική αδειών για μικρές επιχειρήσεις: τι πρέπει να προβλέπει
Ταιριάζει ιδανικά ως επόμενο βήμα για επιχειρήσεις που θέλουν να οργανώσουν πιο σταθερά τους κανόνες τους.
Πηγές / Νομοθετικό πλαίσιο
Νομοθετικό / θεσμικό πλαίσιο
- Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, «Άδειες Εργαζομένων», με αναφορές μεταξύ άλλων στα άρθρα 29, 30, 39 και 40 του ν. 4808/2021, καθώς και στην ειδική άδεια πενθούντων γονέων που προστέθηκε με το άρθρο 93 του ν. 5018/2023.
- ΕΓΣΣΕ 1993, ΕΓΣΣΕ 2000-2001, ΕΓΣΣΕ 2002-2003, ΕΓΣΣΕ 2010-2012, όπως αποτυπώνονται στις επίσημες και ερμηνευτικές πηγές για τις μη μισθολογικές ρυθμίσεις αδειών.