Άδεια άνευ αποδοχών: πότε δίνεται, τι συμφωνείται και τι πρέπει να προσέχουν και οι δύο πλευρές

Η άδεια άνευ αποδοχών είναι ένα θέμα που εμφανίζεται συχνά στην πράξη, αλλά σπάνια συζητείται με καθαρούς όρους. Μπορεί να προκύψει όταν ένας εργαζόμενος χρειάζεται περισσότερο χρόνο μακριά από την εργασία του για προσωπικούς, οικογενειακούς, εκπαιδευτικούς ή άλλους σοβαρούς λόγους και η κανονική άδεια ή κάποια άλλη ειδική άδεια δεν αρκεί.

Για την επιχείρηση, το θέμα είναι εξίσου σημαντικό. Μια άδεια άνευ αποδοχών δεν είναι απλώς μια «συμφωνία να λείψει κάποιος». Επηρεάζει τη μισθοδοσία, την ασφάλιση, την οργάνωση της ομάδας και τη σωστή καταγραφή στο εργασιακό σύστημα. Για αυτό χρειάζεται καθαρή συμφωνία, σωστή αποτύπωση και προσοχή στις λεπτομέρειες.

Σύντομη απάντηση

Η άδεια άνευ αποδοχών στον ιδιωτικό τομέα δεν δίνεται μονομερώς. Χορηγείται μόνο μετά από ατομική έγγραφη συμφωνία εργαζόμενου και εργοδότη. Μπορεί να διαρκέσει έως ένα έτος και να παραταθεί με νέα συμφωνία. Κατά τη διάρκειά της η σύμβαση εργασίας αναστέλλεται, δεν καταβάλλονται αποδοχές και δεν οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές. Μετά τη λήξη της, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις από τη σύμβαση εργασίας επανέρχονται.

Τι είναι η άδεια άνευ αποδοχών και πότε δίνεται

Η γενική άδεια άνευ αποδοχών στον ιδιωτικό τομέα ρυθμίζεται ρητά από το άρθρο 62 του ν. 4808/2021. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, εργαζόμενος πλήρους ή μερικής απασχόλησης μπορεί να λάβει άδεια άνευ αποδοχών μόνο κατόπιν ατομικής έγγραφης συμφωνίας με τον εργοδότη του. Η μέγιστη διάρκεια είναι ένα έτος, με δυνατότητα παράτασης εφόσον υπάρξει νέα συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών.

Αυτό σημαίνει κάτι πολύ πρακτικό. Η άδεια άνευ αποδοχών δεν είναι ούτε αυτόματο δικαίωμα που ο εργοδότης υποχρεούται πάντα να εγκρίνει, ούτε εργαλείο που μπορεί να επιβληθεί μονομερώς στον εργαζόμενο. Στην πράξη, πρόκειται για συνεννόηση που πρέπει να γίνει καθαρά, γραπτώς και χωρίς ασάφειες. Ως πρακτική διευκρίνιση, το ΚΕΠΕΑ σημειώνει ότι απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει ζητηθεί από τον ίδιο τον εργαζόμενο.

Τι πρέπει να συμφωνείται γραπτώς

Ο νόμος απαιτεί έγγραφη ατομική συμφωνία, η οποία αναρτάται στο ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ και αντίγραφό της γνωστοποιείται στον e-ΕΦΚΑ. Αυτό δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Είναι βασικό στοιχείο νομιμότητας και προστασίας και για τις δύο πλευρές.

Στην πράξη, η γραπτή συμφωνία καλό είναι να αποτυπώνει με σαφήνεια τουλάχιστον την ημερομηνία έναρξης, την ημερομηνία λήξης, το ότι πρόκειται για άδεια άνευ αποδοχών, καθώς και το ότι η συμφωνία έγινε με κοινή βούληση. Όσο πιο καθαρά γράφονται αυτά τα σημεία, τόσο λιγότερα περιθώρια υπάρχουν αργότερα για παρεξηγήσεις γύρω από την επιστροφή στην εργασία, τη μισθοδοσία ή το αν είχε πράγματι συμφωνηθεί η άδεια.

Ιδίως για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, είναι χρήσιμο να αποσαφηνίζεται και το πρακτικό κομμάτι της επιστροφής. Για παράδειγμα, είναι προτιμότερο να υπάρχει σαφές τέλος της άδειας και όχι αόρισες διατυπώσεις όπως «μέχρι νεωτέρας». Αυτό δεν είναι μόνο θέμα οργάνωσης. Είναι και θέμα ασφάλειας δικαίου και για τα δύο μέρη.

Τι αλλάζει κατά τη διάρκεια της άδειας

Το βασικότερο σημείο είναι ότι, κατά τη διάρκεια της άδειας άνευ αποδοχών, η σύμβαση εργασίας δεν λύεται αλλά τίθεται σε αναστολή. Αυτό σημαίνει ότι ο εργαζόμενος δεν παρέχει εργασία και ο εργοδότης δεν καταβάλλει αποδοχές για το διάστημα αυτό. Παράλληλα, δεν οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές.

Με τη λήξη της άδειας, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις από τη σύμβαση εργασίας αναβιώνουν. Με απλά λόγια, η εργασιακή σχέση συνεχίζεται και δεν θεωρείται ότι έχει λυθεί επειδή μεσολάβησε η άδεια. Η σχετική πρακτική ενημέρωση του ΚΕΠΕΑ επισημαίνει επίσης ότι, ακριβώς επειδή η σύμβαση δεν λύεται αλλά αναστέλλεται, ο εργοδότης οφείλει να αποδεχθεί ξανά την εργασία του εργαζόμενου μετά τη λήξη της άδειας.

Ένα σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση είναι η σχέση της άδειας άνευ αποδοχών με την ετήσια κανονική άδεια. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Εργασίας, για τη λήψη και τον υπολογισμό των ημερών κανονικής άδειας λαμβάνεται υπόψη και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο εργαζόμενος τελούσε σε άδεια άνευ αποδοχών. Επειδή όμως κάθε πραγματική περίπτωση μπορεί να έχει ιδιαιτερότητες στη μισθοδοσία και στις επιμέρους καταχωρίσεις, είναι φρόνιμο να γίνεται και πρακτικός έλεγχος από την επιχείρηση και τον λογιστή της.

Τι πρέπει να προσέξει ο εργαζόμενος

Να ξέρει ότι δεν πρόκειται για κανονική άδεια

Η άδεια άνευ αποδοχών δεν είναι άδεια μετ’ αποδοχών. Για το συμφωνημένο διάστημα δεν καταβάλλεται μισθός και δεν οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές. Για αυτό, πριν συμφωνηθεί, ο εργαζόμενος χρειάζεται να δει ψύχραιμα την οικονομική και ασφαλιστική επίπτωση που θα έχει αυτό το κενό.

Να ζητήσει καθαρή, γραπτή αποτύπωση

Δεν αρκεί μια προφορική συνεννόηση ή ένα αόριστο «θα το βρούμε». Ο εργαζόμενος καλό είναι να κρατά αντίγραφο της συμφωνίας και να γνωρίζει ακριβώς πότε αρχίζει και πότε τελειώνει η άδεια. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο να προκύψει διαφωνία αργότερα για την επιστροφή του ή για το τι είχε πραγματικά συμφωνηθεί.

Να εξετάσει αν υπάρχει άλλη, ειδικότερη άδεια που ταιριάζει καλύτερα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι μια γενική άδεια άνευ αποδοχών αλλά κάποια άλλη ειδική άδεια με δικό της νομικό καθεστώς. Υπάρχουν, για παράδειγμα, άδειες που συνδέονται με την οικογένεια, τη φροντίδα, τη σπουδή ή άλλες ειδικές περιστάσεις και δεν λειτουργούν όλες με τους ίδιους όρους. Για αυτό έχει σημασία να ελέγχεται αν η συγκεκριμένη ανάγκη καλύπτεται από ειδικότερη διάταξη και όχι να επιλέγεται μηχανικά η γενική λύση της άδειας άνευ αποδοχών.

Τι πρέπει να προσέξει η επιχείρηση

Να μη χρησιμοποιεί την άδεια άνευ αποδοχών ως μονομερή λύση

Η πιο βασική προσοχή για τον εργοδότη είναι να μην αντιμετωπίζει την άδεια άνευ αποδοχών ως εύκολο τρόπο κάλυψης λειτουργικών δυσκολιών, πτώσης φόρτου ή εσωτερικής πίεσης. Ο νόμος μιλά για ατομική έγγραφη συμφωνία με τον εργαζόμενο. Άρα η επιχείρηση δεν πρέπει να εμφανίζει ως «συμφωνημένη άδεια» κάτι που στην πραγματικότητα επιβλήθηκε.

Να φροντίζει για σωστή καταγραφή και εσωτερική οργάνωση

Η έγγραφη συμφωνία πρέπει να καταχωρίζεται σωστά και να υποστηρίζεται από καθαρή εσωτερική διαδικασία. Ιδίως σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, πολλά λάθη προκύπτουν όχι επειδή αγνοείται ο νόμος, αλλά επειδή οι συμφωνίες μένουν διάσπαρτες σε email, μηνύματα ή προφορικές συνεννοήσεις. Η σωστή οργάνωση προστατεύει την επιχείρηση σε έλεγχο και βοηθά την ομάδα να ξέρει ποιος λείπει, για πόσο και με ποιο καθεστώς.

Να ξεχωρίζει την άδεια άνευ αποδοχών από άλλες μορφές απουσίας

Δεν είναι το ίδιο πράγμα η κανονική άδεια, η αναρρωτική άδεια, μια ειδική άδεια που προβλέπεται από τη νομοθεσία και μια άδεια άνευ αποδοχών. Όταν όλα περνούν πρόχειρα ως «άδεια», δημιουργούνται λάθη σε υπόλοιπα, εγκρίσεις, μισθοδοσία και εσωτερική πληροφόρηση. Αυτό είναι ένα από τα σημεία όπου η σωστή ταξινόμηση έχει μεγάλη πρακτική αξία.

Πρακτικά παραδείγματα

Ένας εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει δύο μήνες άδεια άνευ αποδοχών για προσωπικούς λόγους, επειδή χρειάζεται χρόνο να φροντίσει ένα οικογενειακό ζήτημα στο εξωτερικό. Αν η επιχείρηση μπορεί να καλύψει λειτουργικά την απουσία, τα δύο μέρη μπορούν να συμφωνήσουν εγγράφως το διάστημα, να καταγραφεί σωστά η άδεια και να οριστεί καθαρά πότε ο εργαζόμενος επιστρέφει.

Σε άλλη περίπτωση, μια επιχείρηση δεν θα έπρεπε να προτείνει στον εργαζόμενο «να μπει άνευ αποδοχών για λίγο» απλώς επειδή έχει μειωμένη δουλειά ή επειδή δεν έχει οργανώσει σωστά τις βάρδιες της. Η άδεια άνευ αποδοχών δεν είναι υποκατάστατο σωστού προγραμματισμού ούτε μηχανισμός μετακύλισης του επιχειρηματικού ρίσκου στον εργαζόμενο. Η λογική της διάταξης είναι η συμφωνία, όχι η μονομερής επιβολή.

Συχνές ερωτήσεις

Ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να εγκρίνει άδεια άνευ αποδοχών;

Όχι ως γενικό κανόνα. Η άδεια άνευ αποδοχών του άρθρου 62 προϋποθέτει συμφωνία εργαζόμενου και εργοδότη. Δεν λειτουργεί ως αυτόματο δικαίωμα που χορηγείται σε κάθε περίπτωση χωρίς συναίνεση του εργοδότη.

Μπορεί ο εργοδότης να επιβάλει άδεια άνευ αποδοχών;

Όχι νόμιμα ως μονομερή ενέργεια, αφού ο νόμος απαιτεί ατομική έγγραφη συμφωνία. Η πρακτική ερμηνεία που δίνεται από το ΚΕΠΕΑ είναι μάλιστα ότι η χορήγηση προϋποθέτει αίτημα του ίδιου του εργαζόμενου.

Κατά τη διάρκεια της άδειας πληρώνεται μισθός ή μπαίνουν ένσημα;

Όχι. Στο διάστημα της άδειας άνευ αποδοχών δεν καταβάλλονται αποδοχές και δεν οφείλονται ασφαλιστικές εισφορές.

Μπορεί η άδεια να κρατήσει πάνω από έναν χρόνο;

Η αρχική συμφωνία δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα έτος. Μπορεί όμως να υπάρξει παράταση με νεότερη συμφωνία των μερών.

Τι γίνεται όταν τελειώσει η άδεια;

Μετά τη λήξη της άδειας αναβιώνουν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις από τη σύμβαση εργασίας. Η σχέση εργασίας συνεχίζεται, δεν θεωρείται ότι λύθηκε επειδή υπήρξε το διάστημα της αναστολής.

Επηρεάζει την κανονική ετήσια άδεια;

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Εργασίας, για τη λήψη και τον υπολογισμό των ημερών κανονικής άδειας λαμβάνεται υπόψη και το διάστημα της άδειας άνευ αποδοχών.

Πώς βοηθά το okToGo

Όταν μια επιχείρηση διαχειρίζεται άδειες με email, τηλέφωνα, chat messages και Excel, οι άδειες άνευ αποδοχών είναι από τις περιπτώσεις που μπερδεύονται πιο εύκολα. Χάνεται η καθαρή εικόνα, δεν είναι σαφές τι έχει εγκριθεί, ποια είναι η διάρκεια, ποιο είναι το σωστό υπόλοιπο και πότε επιστρέφει ο εργαζόμενος.

Το okToGo βοηθά πρακτικά μια επιχείρηση να οργανώνει καλύτερα τη διαδικασία αδειών, με πιο καθαρές εγκρίσεις, καλύτερη ορατότητα στην ομάδα, πιο σταθερή καταγραφή, λιγότερα χαμένα μηνύματα και λιγότερη εξάρτηση από πρόχειρα αρχεία. Έτσι μειώνονται τα λάθη και η διαχείριση γίνεται πιο ήρεμη και προβλέψιμη, ειδικά όταν υπάρχουν διαφορετικοί τύποι άδειας και πολλά αιτήματα μέσα στη χρονιά.

Σχετικά Άρθρα

12 λάθη των μικρών επιχειρήσεων στη διαχείριση αδειών

Ταιριάζει απόλυτα, γιατί δείχνει πώς ξεκινούν τα λάθη όταν οι διαδικασίες είναι άτυπες ή αποσπασματικές.

Πολιτική αδειών για μικρές επιχειρήσεις: τι χρειάζεται πραγματικά να προβλέπει

Σχετίζεται με το κομμάτι της εσωτερικής οργάνωσης και βοηθά μια μικρή επιχείρηση να βάλει καθαρούς κανόνες πριν εμφανιστούν δύσκολες περιπτώσεις.

Πηγές / Νομοθετικό πλαίσιο

Νομοθετικό / θεσμικό πλαίσιο

• Ν. 4808/2021, άρθρο 62 «Άδεια άνευ αποδοχών», όπως δημοσιεύεται στο ΦΕΚ και όπως συνοψίζεται από το Υπουργείο Εργασίας και την Επιθεώρηση Εργασίας.

Επίσημες ενημερωτικές πηγές

• Υπουργείο Εργασίας, ενότητα «Άδειες Εργαζομένων», για τη βασική περιγραφή της άδειας άνευ αποδοχών και για τη διευκρίνιση ότι το σχετικό διάστημα λαμβάνεται υπόψη για τη λήψη και τον υπολογισμό της κανονικής άδειας.
• Επιθεώρηση Εργασίας, σελίδα «Άδεια Άνευ Αποδοχών», για την επίσημη παρουσίαση του καθεστώτος της άδειας.